Beyaz et dalında piyasa işleyişini bozarak haksız fiyat artışlarına ve tüketici mağduriyetine yol açtığı bedellendirilen 13 şirkete (Şenpiliç, Banvit, Erpiliç, Lezita, Keskinoğlu, Hastavuk, Bakpiliç, Bupiliç, Akpiliç, Aspiliç, Gedik Tavukçuluk, Orvital ve AY-Pİ Tavukçuluk) ‘denetim kayyumu’ atandı ve 32 kişi gözaltına alındı.
Vatandaşın ucuz besine ulaşmasını engelleyen dev tavukçuluk firmalarının, WhatsApp kümeleri ve kapalı e-postalar aracılığıyla üretim, stok ve fiyat bilgilerini paylaşarak piyasayı manipüle ettikleri belirlendi.
SERBEST PİYASA KURALLARI HİÇE SAYILMIŞ
Rekabet Kurulu tarafından 2024’te hazırlanan ayrıntılı rapor, Türkiye’nin en büyük beyaz et üreticilerinin adeta bir kartel üzere hareket ettiğini gözler önüne serdi. Sektörün önde gelen firmalarının, rekabete hassas olan günlük kesim sayılarını, donuk stok ölçülerini ve geleceğe yönelik fiyat stratejilerini anlık olarak birbirleriyle paylaştıkları tespit edildi. Şura uzmanlarının firmalarda yaptığı yerinde incelemelerde ele geçirilen e-posta ve WhatsApp yazışmaları, hür piyasa kurallarının nasıl hiçe sayıldığını belgeledi.
HENÜZ PİYASAYA DUYURULMAMIŞ ARTIRIMLI FİYAT LİSTELERİNİ GÜNLER ÖNCESİNDEN BİRBİRLERİYLE PAYLAŞMIŞLAR
Soruşturma evrakına giren kanıtlar ortasında, şirket yöneticilerinin kurduğu bağlantı ağları dikkat çekti. Örneğin bir firma çalışanlarının bulunduğu Ankara depo isimli WhatsApp kümesinde, rakip firmaların yeni tavuk fiyatlarının kuruşu kuruşuna paylaşıldığı ve pazartesi prestijiyle açık tavuk fiyatlarının ne olacağının evvelden konuşulduğu görüldü.
Örneğin bir yazışmada, rakip firmanın sonraki gün tavuk fiyatını 54 liraya çıkaracağı bilgisi evvelce sızdırılarak başka firmaların da tıpkı oranda artırım yapması sağlandı.
GİZLİ TİCARİ SIRLAR ELDEN ELE DOLAŞTIRILMIŞ
Benzer biçimde kimi firma yöneticilerinin bilgisayarlarından çıkan Excel tablolarında, rakiplerin günlük ne kadar üretim yaptığı, ellerinde ne kadar stok bulunduğu ve hangi bayiye ne kadar iskonto uygulandığı üzere son derece zımnî ticari sırlar elden ele dolaşmış. Hatta kimi e-postalarda, rakiplerin gelecekte yapacağı yatırımların, kapasite artışlarının ve kullanacakları yeni kesim teknolojilerinin dahi fişlendiği ortaya çıktı.
ZİNCİR MARKETLERİN İNDİRİM TALEPLERİNE “ORTAK DİRENİŞ”
Kurulun incelediği evraklardaki en çarpıcı ayrıntılardan biri de üreticilerin, vatandaşın ucuz ete ulaşmasını engellemek için zincir marketlere karşı sergiledikleri ortak tavır oldu. Rapora giren bir WhatsApp iletisinde, Türkiye’nin en büyük zincir marketlerinden birinin poşet piliç ve baget eserlerinde yüzde 10 indirim talep ettiği, lakin üretici firmanın yöneticisinin öteki rakip firmalarla görüşerek bu indirimi yapmama kararı aldıkları görüldü. Yazışmalarda geçen her zamanki üzere direneceğiz, inşallah öbürleri de vermez sözleri, şirketlerin tüketici lehine oluşabilecek fiyat düşüşlerini nasıl organize bir halde engellediğini kanıtladı.
MALİYETLER DEĞİL, ETİKETLER UÇTU
Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı’nın bilhassa 2022 yılının son ayları ile 2024 yılının birinci yarısını kapsayan devirde yaptığı incelemelerde çarpıcı sonuçlara ulaşıldı. Bölümün önde gelen üreticilerinin, üretim maliyetlerindeki sonlu artışlara karşın etiket fiyatlarına yüzde 115’e varan oranlarda orantısız artırımlar yaptığı tespit edildi.
Resmi incelemelere nazaran, kesimdeki dev firmaların bütün piliç üretim maliyetleri ortalama yüzde 21 ile yüzde 44 ortasında artış gösterirken kasada tüketicinin ödediği perakende satış fiyatlarına yüzde 64 ile yüzde 84 ortasında değişen oranlarda artırım uygulandı.
Tavuk Göğsü: Üretim maliyetleri yüzde 34-36 bandında artarken, satış fiyatlarına yüzde 92 ile yüzde 93 oranında artırım yapıldı.
Üst But: Yüzde 30’luk sonlu maliyet artışına karşılık, eser tüketiciye yüzde 95 oranında artırımlı sunuldu.
YÜZDE 115 ARTIRIM YAPTILAR
Tavuk Kanat: Maliyeti sırf yüzde 39 artan eserde, satış fiyatı yüzde 115 oranında fırlayarak rekor kırdı.
Organik tavuk eti üretimi maliyetlerinin yalnızca yüzde 16 artmasına rağmen, eserler piyasaya yüzde 76 oranında artırımlı sürüldü.
2025’TE 13 FİRMAYA 3,7 MİLYAR LİRA CEZA VERİLMİŞTİ
2025 eylül ayında Rekabet Kurulu, beyaz et dalına yönelik yürüttüğü soruşturma kapsamında 13 şirkete Türkiye rekabet hukuku tarihinde besin bölümündeki en büyük yaptırımlardan biri olarak bedellendirilen 3 milyar 700 milyon lira ceza kesmişti.
Kaynak: Haber7
